Agrotechnika

ZASADY AGROTECHNICZNE PRZY UPRAWIE SOI

Uprawa każdej rośliny, w tym soi, powinna polegać na ustalonych zasadach agrotechnicznych. Technologia uprawy soi powinna zawierać szereg następujących po sobie zabiegów skierowanych na uzyskanie potencjalnego plonu konkretnej odmiany. Dla każdej strefy klimatycznej należy stosować optymalne terminy siewu, szerokość międzyrzędzi, normy wysiewu, terminy i dawki wprowadzenia nawozów mineralnych, środki chemiczne niezbędne dla niezawodnej ochrony upraw soi od chwastów, chorób i szkodników.

1. Wymagania klimatyczne

Soja jest rośliną ciepłolubną. Dla uprawy soi w Polsce nadają się odmiany, których suma temperatur efektywnych w okresie wegetacji wynosi od 1800°C do 2300°C, a w południowej części kraju nawet do 2600°C. Dla równomiernych, dobrych wschodów soja wymaga temperatury powietrza 10-15°C i temperatury gleby na głębokości wysiewu 10-14°C. Najwięcej ciepła soja potrzebuje w pierwszych okresach rozwoju oraz podczas kwitnienia. Przy niskich temperaturach wzrost soi jest spowolniony, nie tworzą się nowe liście, pędy i strąki. Soja zaraz po wschodach nie wytrzymuje temperatury poniżej -3°C. Wysoka temperatura powietrza i nasłonecznienie w czasie wegetacji korzystnie wpływają na zawartość białka w nasionach soi. Mniej ciepła jest wymagane w okresie dojrzewania roślin. Podczas kwitnienia i zapylania (soja jest rośliną samozapylającą się) przy temperaturze poniżej 20°C i powyżej 30°C zmniejsza się ilość zapylonych kwiatów, co skutkuje mniejszą ilością strąków w międzywęźlach, co nie pozwala na uzyskanie wysokiego plonu.

Soja jest rośliną o umiarkowanych wymaganiach wodnych. Jest to roślina genetycznie dostosowana do okresowych niedoborów wody. Owłosienie roślin soi chroni je przed nadmiernym parowaniem, a rozwinięty palowy system korzeniowy pozwala na pobieranie wody z głębszych warstw gleby. Najwięcej wody soja potrzebuje w okresie kiełkowania i wschodów, a także podczas kwitnienia, zawiązywania i wypełnienia strąków. Z kolei nadmiar opadów w drugiej połowie wegetacji może spowodować zbyt bujny wzrost i wyleganie roślin.

Z uwagi na znaczący brak opadów i wysokie temperatury 2015 rok nie był dobry dla roślin jarych. Jednak właśnie w tym roku nasze odmiany wykazały się największą odpornością na suszę, szczególnie na pękanie strąków!

2. Wymagania glebowe

Pod uprawę soi nadaje się większość gleb w Polsce, z wyjątkiem gleb ciężkich i zlewnych. Soja nie lubi gleb kwaśnych o pH poniżej 5.5. Na glebach z pH poniżej 3,9 lub powyżej 9,6 soja nie rośnie. Również nie zalecana jest uprawa soi po oborniku. Zakwaszone gleby zaburzają symbiozę pomiędzy soją a bakteriami brodawkowymi.

Najbardziej odpowiednimi dla soi glebami są przepuszczalne, niezaskorupiające się, lekkie gliny oraz czarne ziemie od klasy bonitacyjnej I do IVa lub IVb – V (pod warunkiem, że są w dobrej kulturze i w rejonach o wystarczającej ilości letnich opadów). Nie zaleca się wysiewu soi w dolinach i obniżeniach, gdzie systematycznie występują wiosenne przymrozki.

3. Stanowisko w płodozmianie

Soję najlepiej uprawiać po zbożach, które jako przedplon pozostawiają czyste stanowisko, średnio zasobne w azot. Również dobrym przedplonem jest kukurydza uprawiana na ziarno, ponieważ sucha masa, która pozostaje na polu, zawiera znaczne ilości składników pokarmowych.

Soja może być także uprawiana po roślinach okopowych (burak cukrowy, ziemniak). Należy jednak pamiętać, że po oborniku soję można siać dopiero na trzeci rok. Nadmiar azotu powoduje, że bakterie brodawkowe wiążą mniej azotu, a także może być przyczyną wylegania roślin soi.

Niewskazany jest siew soi po innych roślinach strączkowych, wieloletnich roślinach motylkowych drobnonasiennych i kapustowatych, ze względu na zagrożenie ze strony tych samych chorób i szkodników.

Z kolei soja jest bardzo dobrym przedplonem dla kukurydzy, rzepaku oraz pszenicy ozimej i innych roślin zbożowych oraz warzywnych.

Udział soi w zmianowaniu sprzyja zmniejszeniu zachwaszczenia upraw następczych oraz ogranicza porażenie ich przez choroby grzybowe, a także korzystnie wpływa na ich wzrost, rozwój, zdrowotność i plonowanie.

Co ważne, soja może być także uprawiana po sobie, nawet w monokulturze, najlepiej do 2-3 lat.

4. Nawożenie

Stosowanie nawozów jest nieodłączną częścią działań skierowanych na rzecz zwiększenia plonowania i polepszenia jakości nasion soi. Skuteczność działania nawozów zależy od terminu ich wprowadzenia, rodzaju i żyzności gleby, poziomu wilgotności oraz odmiany.

Dla wytworzenia 1 tony ziarna z ha soja potrzebuje:

  • 80-90 kg/ha azotu (N) – z czego 50-70% rośliny soi asymilują z powietrza za pomocą bakterii brodawkowych
  • 30-40 kg/ha potasu (P)
  • 25-40 kg/ha fosforu (K)
  • 16 kg/ha wapnia (Ca)
  • 8 kg/ha tlenku magnezu (MgO)

Fosforowo-potasowe nawozy rekomendujemy wprowadzać podczas podstawowego przygotowania gleby jesienią. Z kolei nawozy azotowe – na wiosnę podczas kultywacji.

Największe zużycie azotu przez rośliny soi przypada na krytyczny okres dla tej rośliny – 2 tygodnie przed i po kwitnieniu. Fosforu i potasu soja najwięcej zużywa w pierwszym okresie wegetacji.

Znaczny wzrost plonu soi można osiągnąć przez wprowadzenie w rzędy podczas siewu w superfosfatu granulowanego (40-50 kg/ha).

Soja posiada małe wymagania odnośnie azotu, ponieważ współżyje z bakteriami brodawkowymi, które wiążą wolny azot z powietrza (nawet do 100 kg N/ha). Na korzeniach roślin powstają brodawki, ich wzmożony wzrost następuje po inokulacji nasion szczepionką bakteryjną. Azot wiązany podczas symbiozy soi z bakteriami dostarczany jest roślinie przez cały okres jej wegetacji, z nasileniem na okres kwitnienia i dojrzewania strąków.

W celu ustalenia dawki nawożenia azotem należy wykonać analizę zawartości tego składnika w glebie. Zapotrzebowanie początkowe azotu wynosi ok. 30 kg/ha. Nadmiar azotu może zmniejszyć ilość brodawek na korzeniach, ograniczyć wiązanie azotu atmosferycznego przez bakterie brodawkowe, przedłużyć okres wegetacji i dojrzewanie nasion oraz powodować wyleganie roślin.

Ważne jest nawożenie soi magnezem w ilości ok 40 kg/ha oraz mikroelementowe, szczególnie molibdenem i cynkiem. Nawożenie molibdenem w ilości 100 g/ha wzmaga rozwój brodawek na korzeniach. Przy jego braku następuje ich niedorozwój. Cynk natopmiast jest mikroelementem, który stymuluje syntezę aminokwasu tryptofanu, składnika wielu białek roślinnych.

Dokładną dawkę nawozową określamy na podstawie zapotrzebowania soi na substancje odżywcze, aktualnej żyzności gleby oraz prognozowanej ilości plonu.

Jeżeli analiza gleby nie została wykonana należy zastosować NPK w proporcji 7/16/15. W tym wypadku bardzo ważne jest nie przedawkować azotu.

W miejscach najbardziej nadających się do uprawy soi, gdzie jest dostateczna ilość wilgoci i ciepła do uprawy soi (jak na przykład wzdłuż rzeki Dunaj, w Słowenii) zalecana jest 100% dawka nawożenia niezbędna do uzyskania potencjalnego plonu. W Polsce takich rejonów nie ma, jest to klimat umiarkowany.

W Polsce najlepszymi terenami pod uprawę soi są woj. dolnośląskie i lubelskie, gdzie ilość wody i nasłonecznienie są wystarczające do uprawy soi. Uprawiając soję w tych miejscach należy zastosować 70-80% od pełnej dawki niezbędnej do uzyskania pełnego potencjału plonowania.

W miejscach, gdzie uprawa soi jest ryzykowna, tam gdzie ilość opadów rocznie osiąga mniej niż 400 mm, zalecamy zastosować 50% dawki nawozowej potrzebnej do uzyskania pełnego plonu, czyli około 2,5 t/ha. Robimy to w celu ograniczenia wydatków. W tych rejonach plantacje z soją najlepiej ubezpieczyć. Z kolej jeżeli soja w tych rejonach będzie uprawiana na glebach od 1 do 3 klasy, przy większej ilości opadów rośliny pobiorą część niezbędnych składników pokarmowych z głębszych warstw gleby, co przełoży się na zwiększenie założonego wcześniej plonu.

Jeżeli w miejscach gdzie soja jest planowana do uprawy są obserwowane niskie temperatury (poniżej 20°C) w okresie przypadającym na zawiązywania strąków – również początkową dawkę nawozową w tym wypadku należy zmniejszyć do 50%.

Przy objawach niedoboru mikroelementów lub złego stanu plantacji należy zastosować dolistne dokarmianie roślin przy dobrych warunkach pogodowych).

5. Przygotowanie gleby

Zabiegi uprawowe jesienne pod soję nie różnią się w zasadzie od zabiegów wykonywanych pod zboża jare, kukurydzę czy buraki. Jesienią przeprowadza się najpierw podorywkę na głębokość 8-10 cm, w celu pobudzenia do kiełkowania jak największej ilości chwastów i samosiewów zbóż, a przed zimą – orkę na głębokość 15-25 cm (w zależności od struktury ziemi). Jeżeli na polu jest dużo wieloletnich chwastów korzeniowych można na ściernisko zastosować glifosat, gdy są one w fazie rozety. Ważne, żeby po zastosowaniu glifosatu w ciągu 20 dni nie było przymrozków.

Soja źle znosi ubitą glebę. Dlatego przedsiewna uprawa roli powinna charakteryzować się minimalną ilością zabiegów i równocześnie zapewnić odpowiednią wilgotność gleby, wyrównanie pola oraz zniszczenie chwastów.

Na przełomie marca i kwietnia jak tylko pole dostatecznie obeschnie, wykonywana jest uprawa agregatem kompaktor (włókowanie), łącznie z zastosowaniem nawozów PK (jeżeli nie zostały one wprowadzone jesienią). Ten zabieg wyrównuje powierzchnię gleby, przerywa parowanie wilgoci z gleby oraz niszczy drobne kiełkujące chwasty.

Bezpośrednio przed siewem należy wykonać uprawę przedsiewną na głębokość ok 3-5 cm (w zależności od tego na jakiej głębokości jest wilgoć), wtedy siew wykonujemy zawsze o 0,5-1 cm głębiej niż została wykonana uprawa, co ma na celu zniszczenie chwastów jednoliściennych i dwuliściennych.

W przypadku braku dostatecznej ilości wody oraz dużej ilości chwastów korzeniowych warto zastosować herbicyd nieselektywny 2-3 dni przed siewem, kiedy chwasty są w fazie rozety. W tym wypadku uprawa agregatem kompaktor nie jest wykonywana, a do siewu są wykorzystywane siewniki stosowane w uprawie bezorkowej.

W miejscach z małym zasobem wilgoci zalecana jest minimalna uprawa gleby, polegająca na wykonaniu orki jesiennej na głębokość 10-12 cm wraz z przedsiewnym przygotowaniem pola.

Jednak najlepszą metodą na rejony suche, gdzie rocznie występuje nie więcej niż 300-400 mm opadów jest orka jesienna z późniejszym głęboszowaniem na głębokość 40-50 cm, co pozwala zimą zachować zapasy wody w szczelinach.

6. Dobór odmiany

Wybór odmiany nie jest prostą sprawą, jednak od jej prawidłowego wyboru w dużej mierze zależy nasz sukces. Dlatego przy wyborze odmiany należy uwzględnić rejon, gdzie soja będzie zasiana, warunki glebowo-klimatyczne, potencjał plonowania oraz przeznaczenie ziarna. Szeroka wiedza na temat uprawianej odmiany pozwala na precyzyjne zaplanowanie wszystkich etapów produkcji ziarna. Jest to podstawa nowoczesnego i profesjonalnego gospodarstwa.

Nasza firma posiada w swojej ofercie 9 odmian, co pozwala dobrać właściwą odmianę dla każdego gospodarstwa.

Wczesność odmiany. Wczesność odmian podawana jest w kodzie 4 zer (0000). Nasza najwcześniejsza odmiana – Annushka – ma symbol 0000. Nadaje się do uprawy na terenie całej Polski, nawet na północy kraju. Suma temperatur efektywnych w okresie wegetacji dla tej odmiany wynosi 1800°C. Krótki okres wegetacji tej odmiany czyni ją najlepszym przedplonem dla upraw ozimych, w tym rzepaku, oraz niezbędną rośliną w razie konieczności powtórnego siewu (np. po wymarznięciu roślin ozimych).

Odmiany o symbolu 000 – Violetta, Lajma, Madlen, Mavka, Viorica, Simona (suma temperatur efektywnych od 2228°C do 2304°C) rekomendowane są do uprawy w centralnej, południowej, południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części Polski, mają okres wegetacji 125-135 dni. Są wysiewane po 25-30 kwietnia i zbierane średnio od połowy do końca września (w zależności od roku). Odmiany Violetta i Lajma mimo tego, że są doliczane do odmian 000, swoim okresem wegetacji są pomiędzy odmianą 0000 Annushką a innymi odmiany 000 i można je uprawiać nawet w północnych rejonach kraju.

Odmiany o symbolu 00 – Atlanta i Smuglyanka (suma temperatur efektywnych od 2545°C do 2642°C) można uprawiać w cieplejszych południowych rejonach Polski. Te odmiany charakteryzują się najwyższym potencjałem plonowania oraz zawartością białka na poziomie 36-42%.

Potencjał plonowania. Jedną z najistotniejszych cech, na którą należy zwrócić szczególną uwagę jest potencjał plonowania odmiany. Wszystkie nasze odmiany przy zapewnieniu optymalnych warunków uprawy mogą z powodzeniem osiągać wyniki przekraczające 4 t/ha. Na przykład, najbardziej popularna odmiana Mavka w Polsce uzyskała maksymalny plon 4,8 t/ha, a najwcześniejsza odmiana Annushka – 4,2 t/ha.

Największy potencjał plonowania mają odmiany o symbolu 00 – Atlanata i Smuglynka (ok. 5 t/ha), jednak okres dojrzewania tych odmian nie pozwala na ich uprawę na terenie całego kraju, lecz tylko w jego cieplejszych rejonach. Dlatego warto brać pod uwagę plonowanie odmian rekomendowanych do konkretnych rejonów gdzie jest planowana produkcja.

Odporność na suszę. Zawsze warto zwracać uwagę na odporność odmian na suszę. Przykładem może być 2015 r., który charakteryzował się brakiem opadów i wysoką temperaturą powietrza, co stworzyło niekorzystne warunki dla wegetacji wszystkich roślin jarych. Jednak właśnie w tym roku wszystkie nasze odmiany wykazały się odpornością na pękanie strąków, co pozwoliło zebrać cenny plon w całości.

Przeznaczenie ziarna. Soja wyprodukowana w Polsce najczęściej jest stosowana w przemyśle paszowym lub spożywczym. W przypadku produkcji na paszę ważne jest, aby odmiana była przede wszystkim bardzo plenna, a ziarno zawierało dużo białka. Ważnym elementem dla przemysłu spożywczego jest przyjemny smak ziarna, kolor nasion i kolor oczka na nasionach.

Szczególnie popularną odmianą w przemyśle spożywczym jest odmiana Simona, dlatego, że ziarno tej odmiany ma bardzo przyjemny smak i kolor.

Odmiany mające ciemno-brązowy znaczek są mniej popularne w przemyśle spożywczym. Wśród naszych odmian Annushka, Violetta, Lajma, Mavka, Viorica, Atlanta i Smuglyanka mają znaczek o kolorze jasno-żółtym, co czyni te odmiany szeroko stosowane na cele spożywcze. Odmiana Madlen ma brązowy kolor znaczka, dlatego w pierwszej kolejności jest stosowana w przemyśle paszowym.

Odmiana Madlen charakteryzuje się szybkim wzrostem i rozwojem zielonej masy, co powoduje szybkie przykrycie międzyrzędzi i zahamowanie rozwoju chwastów. Ta cecha czyni tę odmianę niezastąpioną w uprawie ekologicznej.

Materiał siewny. Materiał siewny ma ogromny wpływ na osiągane wyniki produkcyjne. Kwalifikowany materiał siewny charakteryzuje się wyższym potencjałem plonowania niż nasiona pozyskane z własnego wysiewu. Dlatego, że jest to materiał „młodszy genetycznie”, zdrowy, wolny od zanieczyszczeń obcymi gatunkami i odmianami, a także ma wysoką zdolność kiełkowania. Z plantacji obsianych kwalifikowanym materiałem siewnym uzyskuje się wyższy plon i ziarno lepszej jakości. Ponadto do kwalifikowanego materiału siewnego można uzyskać dopłaty z funduszu de minimis.

7. Przygotowanie nasion do wysiewu

Szczepienie nasion bakteriami brodawkowymi. Nasiona soi należy wysiewać zaszczepione zaprawą bakteryjną, która zawiera żywe kultury bakterii brodawkowych mających zdolność do wiązania wolnego azotu atmosferycznego. Szczepionka ta jest najbardziej znanym i rozpowszechnionym preparatem biologicznym. Ten naturalny preparat można stosować również w gospodarstwach ekologicznych.

Każda roślina z rodziny motylkowatych może współżyć tylko z określonym gatunkiem bakterii brodawkowych, w przypadku soi jest to Bradyrhizobium japonicum. Dlatego szczepienie nasion soi bakteriami przeznaczonymi dla innych roślin z rodziny motylkowatych nie przyniesie oczekiwanego efektu. Zastosowanie właściwego preparatu bakteryjnego ma za zadanie przyspieszyć czas tworzenia się brodawek na korzeniach, zapewniając właściwy przebieg symbiozy, co z kolei ma wpływ na plonowanie soi, które jest do 30% wyższe niż soi nieszczepionej.

Zastosowanie szczepionki bakteryjnej jest obowiązkowe, w przypadku, gdy soja na określonym polu nie była uprawiana co najmniej przez kilka lat lub nastąpił wyraźny spadek jej plonów. Z kolei, jeżeli soja na konkretnym polu była wysiewana w ciągu kilku ostatnich lat, w glebie mogą znajdować się aktywne szczepy rodzime bakterii brodawkowych, wówczas stosowanie szczepienia jest zbędne.

Dobór właściwej szczepionki bakteryjnej oraz jakość zaszczepienia materiału siewnego soi będzie mocnym fundamentem dla otrzymania dobrego plonu. Szczepionki dzielą się na preparaty na bazie torfu (Rizobin, Nitrazon) oraz szczepionki w płynie (Optimize, Hi Stick).

W przypadku szczepionek na bazie torfu szczepienia dokonuje się w dzień wysiewu albo wieczorem przed. Z kolei szczepionką w płynie nasiona można zaszczepić maksymalnie do 3 miesięcy przed wysiewem. Zaszczepienie odbywa się w zaprawiarkach mechanicznych na mokro (zwilżając nasiona zawiesiną preparatu) lub na sucho (stosując określoną przez producenta dawkę preparatu na materiał siewny przeznaczony na 1 ha).

Cały proces zaszczepiana powinien przebiegać w miejscu zacienionym, do którego nie trafiają bezpośrednio promienie słoneczne, gdyż pod ich wpływem bakterie giną.

Skuteczność szczepienia nasion zależy od wielu czynników, między innymi – warunki uprawy, odmiana, szczepy bakterii brodawkowych, faza rozwoju, wilgotność gleby. W większości badań szczepienie nasion bakteriami zwiększyło plonowanie o 10-30% czyli 1,3-5,5 dt/ha.

Zaprawianie nasion zaprawą nasienną. Zaprawianie nasion jest zabiegiem, który pozwala na kontrolowanie chorób, przekazywanych przez materiał siewny: cerkosporoza, fuzarioza, antraknoza, pleśń nasion. Chroni także przed szkodnikami glebowymi: śmietka kiełkówka, larwy chrząszczy (drutowce), które zagrażają normalnemu kiełkowaniu nasion, co powoduję stratę w gęstości siewu. Takie zaprawianie jest przeprowadzane zazwyczaj w dzień wysiewu razem ze szczepieniem nasion szczepionką bakteryjną. Najbardziej popularnymi są zaprawy na bazie następujących substancji czynnych: fludioksoml + metalaksyl-M, Tebukonazol + Protiokonazol, karboksyna + tiuram. W Polsce powyższe substancje znajdują się w zaprawach grzybobójczych Maxim XL 035 FS, Lamardor 400 FS, Vitavax 200 FS. Żaden z tych środków nie jest zarejestrowany w Polsce na soję. Z tego względu hodowca nie ma prawa sprzedawać soi wyprodukowanej w Polsce, która jest już zaprawiona.

8. Siew

Optymalny termin siewu – jeden z najważniejszych czynników otrzymania wysokiego plonu, ponieważ od tego zależy termin jej dojrzewania, plonowanie oraz jakość nasion. Termin siewu jest zależny od rejonu, gdzie soja będzie uprawiana, odmiany, warunków pogodowych, temperatury i poziomu wilgotności gleby, stopnia zanieczyszczenia pola i ewentualnego terminu powrotu przymrozków.

Soja jest wysiewana do ogrzanej gleby, gdy średnia temperatura dobowa gleby na głębokości wysiewu wynosi 12-14°C (III dekada kwietnia – I dekada maja). Bardzo wczesne odmiany są wysiewane później, kiedy temperatura gleby wynosi 16-19°C .

Zbyt wczesne oraz zbyt późne terminy siewu powodują zmniejszenie plonowania o 1,5-3,4 dt/ha lub więcej. Wcześniejsze terminy siewu, szczególnie w latach, kiedy wiosna jest chłodna, powodują opóźnione wschody, a część nasion ulega zbutwieniu pozostając w glebie. Wschody w takiej sytuacji przez dłuższy czas są wrażliwe na choroby. Zbyt późny termin siewu, kiedy górna warstwa gleby jest przesuszona, powoduje, że rośliny gorzej się ukorzeniają, nasiona nie dojrzewają i mają zwiększoną wilgotność podczas zbioru.

Soja jest rośliną wrażliwą na długość dnia i istotnym jest, żeby zaczęła kwitnąć od 22 czerwca, gdyż po tym terminie dzień robi się coraz krótszy, a noc – coraz dłuższa. Długość nocy ma wpływ na ilość zawiązanych strąków, a tym samym na plon soi. Dlatego odmiany późniejsze są wysiewane wcześniej (od 20 kwietnia), a odmiany wczesne – później (od początku maja).

Plon nasion soi jest zależny także od gęstości siewu, czyli rozstawu rzędów i normy wysiewu. Te wartości są indywidualne i zależą od odmiany. W ofercie firmy są odmiany, które prawie się nie krzewią i dlatego potrzebują większej normy wysiewu i mniejszego rozstawu rzędów. Z kolei inne odmiany rozwijają od dwóch i więcej rozgałęzień, mają więcej zielonej masy i stąd norma wysiewu tych odmian jest mniejsza, a szerokość międzyrzędzi może być większa.

W celu uzyskania wysokiego plonu soi szerokość międzyrzędzi powinna zapewnić pełne wchłanianie energii słonecznej przez liście rośliny, a nie sprzyjać ogrzewaniu gleby. Dlatego w wielu krajach świata zauważana jest tendencja przejścia do siewu rzędowego i węższych międzyrzędzi.

Badania pokazują, że przy siewie w rzędach jest uzyskiwany większy plon, zawiązuje się więcej strąków oraz więcej nasion w strąkach. W porównaniu z rozstawem międzyrzędzi na 76 cm zmniejszenie międzyrzędzi do 46-25 cm zapewnia zwiększenie plonu o 10-20%.

Poniższa tabela przedstawia rekomendowane parametry do wysiewu każdej z oferowanych przez nas odmian soi.

Odmiana< Termin wysiewu Obsada [kiełk. nasion/m²]* Szerokość międzyrzędzi [cm]
Annushka 05.05-20.05 70-90 15-45
Violetta 05.05-20.05 60-70 15-45
Lajma 01.05-15.05 60-70 15-45
Madlen 20.04-05.05 60-70 15-45
Mavka 20.04-05.05 55-65 24-45
Viorica 20.04-05.05 55-65 24-45
Simona 20.04-05.05 55-65 24-45
Smuglyanka 17.04-27.04 50-60 24-70
Atlanta 17.04-27.04 50-60 24-70

* Ilość nasion na m² jest zależna od przygotowania gleby oraz szerokości międzyrzędzi.

Norma wysiewu nasion zależy od masy 1000 nasion oraz ich zdolności kiełkowania. Z tego względu dla każdej partii ilość wysiewu wyrażonej w kilogramach na hektar należy obliczyć wg wzoru:
Ilość wysiewu kg/ha = obsada nasion/ m² x masa 1000 nasion / zdolność kiełkowania

Głębokość wysiewu wynosi 3-8 cm i jest zależna od poziomu wilgotności i struktury gleby, oraz głębokości przedsiewnej uprawy gleby. Przy wilgotnej glebie zalecana głębokość wysiewu – 3-4 cm, przy wysychaniu górnej warstwy gleby należy ją zwiększyć do 5-6 cm na glebach ciężkich i do 5-8 cm na glebach lekkich. Głębszy siew może być przyczyną utrudnionych wschodów. W celu uzyskania równomiernych wschodów nasiona należy wysiać do wilgotnej gleby oraz zapewnić warstwę 0,5-1 cm wilgotnej gleby nad wysianym nasionem.

Do siewu soi zalecane są siewniki tradycyjne – zbożowe lub siewniki punktowe (np. do siewu buraków).

Po siewie na glebach lekkich można wykonać wałowanie pola, w celu jego wyrównania oraz zwiększenia podsiąkania wody. Na glebach zwięzłych nie zaleca się wałowania posiewnego, gdyż po opadach atmosferycznych może dojść do zaskorupienia gleby.

9. Ochrona roślin

a) Regulacja zachwaszczenia.

Opłacalność uprawy soi jest w dużym stopniu uzależniona od skutecznego wyeliminowania zachwaszczenia, ponieważ chwasty stanowią silną konkurencję dla roślin soi. W zależności od ilości i rodzaju chwastów w soi plonowanie może się zmniejszyć od 15 do 45% i więcej. Przy silnym zachwaszczeniu rośliny soi wykazują objawy niedoboru składników pokarmowych, są bladozielone, a plon nasion jest niski i o gorszej jakości. Główne zagrożenie stanowią takie gatunki chwastów jak: komosa biała, rdesty, fiołek polny, przytulia czepna, szarłat szorstki, samosiewy rzepaku i gorczyca polna oraz miotła zbożowa, chwastnica jednostronna i wiechlina. Z gatunków chwastów wieloletnich na plantacji soi mogą występować przede wszystkim ostrożeń polny i perz właściwy.

Okres od wschodów do momentu kiedy rośliny soi przykryją glebę jest stosunkowo długi (40-50 dni). Podczas zawiązywania się bakterii brodawkowych na korzeniach soja zatrzymuje swój wzrost, jednakże w tym momencie chwasty aktywnie rosną. Dla pewnej ochrony plantacji soi należy stosować zarówno jakościowe herbicydy doglebowe jak i nalistne.

Do 3 dni po siewie przedwschodowo stosujemy oprysk herbicydem doglebowym. Obecnie w Polsce zarejestrowanymi do stosowania doglebowo w soi są herbicydy:

Stopm Agua 455 CS (pendimetalina) w dawce 1,5-2,6 l/ha;
Sencor Liquid 600 SC (metrybuzyna) w dawce 0,55 l/ha;
Afalon Dyspersyjny 450 SC (linuron) w dawce 1,5-2 l/ha;
Boxer 800 EC (prosulfokarb) w dawce 3-4 l/ha;
Proman 500 SC (metobromuron) w dawce 2-3 l/ha;
Dual Gold 960 EC (S-metolachlor) w dawce 1-1,25 l/ha;
Plateen 41,5 WG (metrybuzyna + flufenacet) w dawce 2 l/ha.

W przypadku wtórnego zachwaszczenia zaleca się zastosowanie herbicydu nalistnego w fazie rozwiniętego pierwszego liścia trójdzielnego.

Z herbicydów nalistnych do zastosowania w soi w Polsce są zarejestrowane:

Corum 502,4 SL (bentazon + imazamoks) w dawce 1,25 l/ha – na 1 i 2-liścienne chwasty
Fusilade Forte 150 EC (fluazyfop-P-butylowy) w dawce 0,6-2,5 l/ha – na 1-liścienne chwasty
Trivko (fluazyfop-P-butylowy) w dawce 0,75 – 3 l/ha – na 1-liścienne chwasty

W walce z chwastami oprócz metody chemicznej można zastosować mechaniczne zwalczanie chwastów, polegające na zabiegach agrotechnicznych przeprowadzonych podczas przygotowania stanowiska do siewu (płytkie spulchnianie gleby). Warto też zwalczać chwasty po wschodach (bronowanie w okresie od 3 liścia do wysokości rośliny 15 cm, stosowanie opielaczy w międzyrzędziach).

Zaleca się także podjąć działania zapobiegawcze, takie jak: wybór pola o relatywnie niskim potencjale zachwaszczenia oraz zastosowanie kwalifikowanego materiału siewnego odpowiedniej odmiany. Taki materiał siewny zapewni szybkie i równomierne wschody, a następnie wcześniejsze zakrywanie międzyrzędzi, co ma przyczynić się do zmniejszenia problemu zachwaszczania.

b) Choroby w uprawie soi

W soi mogą występować choroby bakteryjne, wirusowe oraz grzybowe. Jednak w Polsce nie mają one jak na razie istotnego znaczenia gospodarczego. Zalecane jest jednak przeprowadzenie obserwacji w celu wcześniejszego wykrycia ewentualnego zagrożenia:

Na soi można zaobserwować objawy następujących chorób:

1) choroby wirusowe: mozaika soi, żółta mozaika soi;

2) choroby bakteryjne: bakteryjna ospowatość soi, bakteryjna plamistość soi;

3) choroby grzybowe:

– choroby pojawiające się we wczesnych fazach rozwojowych roślin – zgorzel siewek;

– choroby, które mogą pojawiać się we wszystkich fazach rozwojowych roślin: antraknoza (Colletotrichum sp.), askochytoza (Ascochyta sp.), septorioza – brązowa plamistość liści soi (Septoria Glycines);

– fuzariozy (Fusarium spp.): fuzaryjna zgorzel szyjki korzeniowej i podstawy łodygi (Fuzarioza zgorzelowa);

– choroby, których objawy pojawiają się w fazie kwitnienia: fuzaryjne więdnięcie (Fuzarioza naczyniowa), cerkosporioza (chwościk soi), mącznik rzekomy soi;

– choroby pojawiające się w fazie zawiązywania strąków: purpurowa cerkosporioza soi, fuzaryjne brunatnienie strąków.

Obecnie w Polsce nie ma zarejestrowanych fungicydów do walki z chorobami. W innych krajach na soję są zarejestrowane środki o następujących substancjach czynnych: pikoksystrobina, tebukonazol, chlorotalonil, azoksystrobina, protiokonazol, fluoksastrobina, które można stosować dwukrotnie w okresie wegetacji soi.

W celu ograniczenia rozpowszechnienia patogenu warto podjąć następujące działania zapobiegawcze: zakładanie plantacji na glebach odpowiadających wymaganiom soi, zastosowanie kwalifikowanego materiału siewnego, przestrzeganie zasad prawidłowej agrotechniki, zaprawienie nasion zaprawą fungicydową oraz szczepionką bakteryjną, zadbanie o prawidłowe zmianowanie (unikanie upraw w monokulturze).

c) Szkodniki w uprawie soi

Z uwagi na to, że soja jest stosunkowo nową rośliną w Polsce, ryzyko porażenia ze strony szkodników jest małe.

Potencjalnym zagrożeniem dla soi mogą być: śmietka kiełkówka, rolnice strąkowce, mszyce, przędziorek chmielowiec oraz gąsiennice motyla rusałki osetnik.
W celu zapobiegania pojawieniu się szkodników i ich zwalczaniu stosowane są następujące metody:

– stosowanie prawidłowego zmianowania;

– odchwaszczanie plantacji i usuwanie resztek pożniwnych, które są miejscem zimowania niektórych szkodników;

– wykonywanie głębokiej orki i częste spulchnianie gleby, co ma na celu ograniczenie występowania szkodników glebowych;

– uprawa międzyplonów.

Obecnie w Polsce nie ma zarejestrowanych środków do walki ze szkodnikami. W innych krajach na soję zarejestrowane są znane w Polsce insektycydy na bazie następujących substancji czynnych: lambda-cyhalotryna, dimetoat.

10. Dokarmianie dolistne

W początkowej fazie wzrostu i rozwoju soja potrzebuje mniej substancji odżywczych. Zaczynając od kwitnienia, a zwłaszcza w fazie formowania strąków oraz napełniania ziarna, zapotrzebowanie na składniki pokarmowe wzrasta.

Soja dobrze reaguje na nawożenie dolistne mikroelementami, co jest konieczne przy objawach niedoboru lub złego stanu plantacji. Stosowanie mikroelementów sprzyja przyspieszeniu rozwoju roślin i dojrzewaniu nasion. One zwiększają odporność roślin na niekorzystne warunki środowiskowe. Ponadto mikroelementy chronią rośliny przed szeregiem chorób bakteryjnych i grzybowych ale w przeciwieństwie do pestycydów odbywa się to dzięki wzrostowi odporności roślin.

Ważne w tym wypadku są następujące mikroelementy:

Bor (B), Molibden (Mo), Kobalt (Co), Mangan (Mn), Siarka (S), Miedź (Cu) – zapewnienie soi tych mikroelementów jest kluczem do skutecznego wiązania azotu.

Cynk (Zn) – stymuluje syntezę aminokwasu tryptofanu, składnika wielu białek roślinnych.

Na początku kwitnienia zaleca się przeprowadzenie dolistnego nawożenia soi mocznikiem (CO(NH₂)₂ ) w dawce 5-7 kg/ha z roztworem cieczy roboczej ok. 250-300 l/ha.

Dla polepszenia jakości nasion i zwiększenia ich masy, a tym samym – wydajności soi, należy wprowadzać siarczan potasu (K₂SO₄), w dawce 3-5 kg/ha.

Ustalenie dawki nawozów oraz dokarmianie dolistne najlepiej zrobić po wykonaniu analizy liści, oceniającej stan odżywienia rośliny.

Opryski wykonywać należy wieczorem lub całodobowo w pochmurny dzień. Wybierając termin oprysku należy uwzględnić prognozę pogody, dobrze gdyby w okresie 48 godzin po oprysku nie spadł większy deszcz. Optymalną temperaturą dla dobrej przyswajalności wniesionych składników jest 12-20°C. Po przekroczeniu 25°C oprysk nie powinien być wykonywany, gdyż grozi uszkodzeniem (poparzeniem) roślin. W przeliczeniu na 1 ha należy używać 200-300 l roztworu cieczy roboczej. Zasadą jest, by równomiernie zwilżyć rośliny, a jednocześnie, by naniesiony roztwór nie spływał z liści do gleby.

11. Zbiór i przechowywanie

Zbiór soi odbywa się przy fazie pełnej dojrzałości roślin, kiedy zrzucone są wszystkie liście, łodygi i strąki mają brązowy odcień, a nasiona są twarde i mają wielkość i kolor charakterystyczne dla konkretnej odmiany. Wilgotność nasion powinna wynosić 14-16%. Okrywa nasienna niedojrzałych nasion jest elastyczna i łatwo oddziela się od liścieni. Przy dojrzewaniu okrywa nasienna robi się krucha i mocno przylega do liścieni, ciężko ją wtedy od nich oddzielić. Termin zbioru jest zależny od uprawianej odmiany, warunków klimatycznych oraz wykonanych zabiegów agrotechnicznych. Większość odmian dojrzewa od końca sierpnia do końca września (w zależności od roku), odmiany późniejsze mogą być zbierane do końca października.

Opóźniony zbiór powoduje straty w plonie, zwłaszcza, że dolne strąki dojrzewają wcześniej niż środkowe i górne. Przy suchej pogodzie opóźnienie zbioru może doprowadzić w niektórych odmianach do pękania strąków, a przy młóceniu suche nasiona mogą zostać uszkodzone. Przy zbiorze w niestabilnych warunkach pogodowych ziarno może zacząć gnić.

Zbyt wczesny zbiór również nie jest dopuszczalny. Ponieważ nagromadzenie składników pokarmowych w nasionach trwa aż do pełnej ich dojrzałości. Zbiór soi przy wilgotności 14-16% zapewnia wyższy plon oraz lepszą jakość nasion, co wynika z dłuższego okresu nagromadzenia składników pokarmowych przez nasiona oraz zwiększenia ich masy.

Zbiór wykonujemy jednoetapowo kombajnem zbożowym ustawionym na niskie ścinanie (7-8 cm). Wyposażenie kombajnu w stół podający (rzepakowy) zmniejsza straty w plonie, zwłaszcza w przypadku koszenia roślin o suchych nasionach.

W zależności od wilgotności ziarna, obroty bębna ustawia się w granicach 400-600 obr./min., gdyż nasiona soi są wrażliwe na mechaniczne uszkodzenia.

Optymalna prędkość kombajnu wynosi 3-4 km/h, na dobrze wyrównanych polach może być ona zwiększona do 5 km/h.

W przeciętnych warunkach pogodowych soja dojrzewa samoczynnie, zabieg desykacji jest zwykle zbędny. Przy wilgotności nasion powyżej 16% nasiona powinny być szybko dosuszone, aby nie dopuścić do strat w czasie przechowywania.

Pomieszczenie do przechowywania nasion soi powinno być suche i przewiewne.

12. Sposób na zwiększenie ilości białka w paszy – uprawa soi z kukurydzą na kiszonkę

Niedobory białka w paszy prowadzą do zmniejszenia przyrostu masy zwierzęcia, spadku odporności oraz zaburzeń gospodarki hormonalnej, a co za tym idzie – strat ekonomicznych. Aby tego uniknąć należy zadbać, by pasza cechowała się odpowiednią ilością białka. Najskuteczniejszym sposobem zwiększenia produkcji białka roślinnego jest powiększenie obszarów zasiewów mieszanych takich jak uprawa soi razem z kukurydzą na kiszonkę.

Soja będąca komponentem masy kiszonkarskiej powoduje wzrost zawartości białka w kiszonce o 32,5%. Jedna jednostka pokarmowa z czystego siewu kukurydzy zawiera do 90 g białka, a z zasiewu z soją do 135 g. Zasiewy mieszane soi z kukurydzą pozostawiają w glebie do 50-80 kg/ha azotu.

Zarówno kukurydza jak i soja są roślinami krótkiego dnia i późniejszego terminu siewu. Rośliny te kiełkują w zbliżonym czasie, mają podobne okresy powolnego oraz intensywnego wzrostu organów nadziemnych i podziemnych.

Kukurydzę z soją siejemy do ogrzanej już gleby, gdy średnia dobowa temperatura gleby na głębokości wysiewu wynosi 10-12°C. Do siewu mieszanego wykorzystuje się wysoko rosnące odmiany soi z przeznaczeniem na paszę. Do wysiewu na kiszonkę razem z wcześniejszymi odmianami kukurydzy rekomendujemy odmianę soi Simona, z późniejszymi – Smuglyanka.

Zalecane normy wysiewu w uprawie współrzędnej dla:

soi – 50 kg/ha (33 roślin/mb),

kukurydzy – 8-10 roślin/mb

Wysiewamy nasiona soi zaszczepione bakteriami brodawkowymi.

Szerokość międzyrzędzi przy wysiewie kukurydzy wynosi 70-75 cm. Soja powinna być wysiewana w międzyrzędziach kukurydzy w odległości 10-15 cm od rzędu kukurydzy z jednej strony.

Możliwy jest siew nasion soi i kukurydzy w tym samym terminie, bądź dosianie nasion soi w międzyrzędzia kukurydzy, gdy ta osiągnie wysokość 10-15 cm. Siew najlepiej wykonać siewnikiem do kukurydzy. Przed wschodami można zastosować herbicydy zalecane zarówno w uprawie kukurydzy jak i soi (np. zawierające substancje aktywne linuron lub chlomazon).

Możliwość komentowania jest wyłączona.